Երբ աշխարհը անորոշ է թվում, պատմությունները կայուն են
Երեխաները կյանքի մեծ ու դժվարին պահերը զգում են ճիշտ այնպես, ինչպես մեծահասակները։ Նրանք զգում են ընտանիքի՝ նոր քաղաք տեղափոխվելու ծանրությունը։ Նրանք զգում են ծնողի աշխատանքը կորցնելու լարվածությունը։ Նրանք սգում են, երբ տատիկը կամ պապիկը մահանում են։ Նրանք անհանգստանում են, երբ քույրը կամ եղբայրը հիվանդանում են։ Նրանք նկատում են ամեն ինչ՝ հաճախ ավելին, քան մենք պատկերացնում ենք, և մշակում են այն այնպիսի ձևերով, որոնք տարբերվում են մեծահասակների մոտեցումից։ Խնդիրն այն է, որ երեխաները միշտ չէ, որ ունեն իրենց զգացածի համար անհրաժեշտ բառապաշարը։ Հինգ տարեկան երեխան չի կարող ասել. «Ես կանխատեսելի անհանգստություն եմ ապրում նոր դպրոցական միջավայրին հարմարվելու պատճառով»։ Նրանք ասում են. «Ես չեմ ուզում գնալ»։ Կամ էլ ընդհանրապես ոչինչ չեն ասում. պարզապես դառնում են ավելի լուռ, կամ ավելի կառչող, կամ սկսում են քնելու հետ կապված խնդիրներ ունենալ։ Ահա այստեղ են պատմությունները միշտ օգնության հասել՝ մարդկության պատմության յուրաքանչյուր մշակույթում և դարաշրջանում։ Պատմությունները երեխաներին տալիս են դժվարին փորձառությունները հասկանալու շրջանակ։ Դրանք ապահովում են պատմողական կառուցվածք՝ սկիզբ, ընթացք և ավարտ՝ այնպիսի իրավիճակների համար, որոնք անորոշ և ճնշող են թվում։ Եվ ամենակարևորը՝ դրանք ցույց են տալիս, որ դժվարությունները կարելի է հաղթահարել։ Որ հերոսը հաղթահարում է ամեն ինչ։ Դժվար ժամանակներ ապրող ընտանիքները դիմում են Fable-ին այնպիսի եղանակներով, որոնք հիշեցնում են մեզ, թե ինչու ենք մենք ստեղծել այն առաջին հերթին։ Ոչ թե այն պատճառով, որ հավելվածը կախարդական ուժեր ունի, այլ այն պատճառով, որ անհատականացված պատմությունները, որտեղ երեխան տեսնում է իրեն՝ դիմակայելով ինչ-որ դժվար բանի և հաղթահարելով այն, առաջարկում են մխիթարության մի հատուկ տեսակ, որին ընդհանուր պատմությունները չեն կարող համապատասխանել։

Տեղափոխությունը ընտանիքների համար ամենասթրեսային փորձառություններից մեկն է, իսկ երեխաների համար այն կարող է թվալ որպես ամբողջ աշխարհի արմատախիլ լինելու զգացում։ Նրանց սենյակը փոխվում է։ Ընկերները հանկարծ հեռվում են։ Մթերային խանութը այլ տեսք ունի։ Ամեն ինչ, ինչ ծանոթ էր, գիշերվա ընթացքում դառնում է անծանոթ։ Ընտանիքները օգտագործել են Fable-ը՝ հատուկ այս փորձառության մասին պատմություններ ստեղծելու համար։ Մի պատմություն, որտեղ նրանց երեխան՝ անունով, նկարազարդումների մեջ իրեն նման տեսքով, տեղափոխվում է նոր վայր և սկզբում վախենում է։ Պատմությունը չի ձևացնում, թե դա հեշտ է։ Կերպարը կարոտում է իր հին տունը, իր հին ընկերներին, իր հին սենյակը։ Բայց հետո, աստիճանաբար, պատմությունը ներկայացնում է նոր բացահայտումներ։ Մի հարևան, որը դառնում է ընկեր։ Մի բակ՝ ծառով, որը կատարյալ է մագլցելու համար։ Մի դասարան, որտեղ ուսուցիչը արտասանում է նրանց անունը և ժպտում։ Ուժը ոչ թե նրանում է, որ պատմությունը երեխաներին ասում է՝ «տեղափոխվելը լավ է, մի անհանգստացիր»։ Երեխաները անմիջապես տեսնում են այդպիսի հարկադրված լավատեսությունը։ Ուժը նրանում է, որ պատմությունը վավերացնում է այն, ինչ նրանք զգում են՝ այո, սա դժվար է, այո, տխրելը նորմալ է, միաժամանակ ցույց տալով նրանց, որ առաջ գնալու ուղի գոյություն ունի։ Որ քաջ կերպարը, որը կրում է նրանց անունը, գտնում է իր ճանապարհը։ Մի ընտանիք պատմեց, որ իրենց դուստրը երեք շաբաթ շարունակ ամեն գիշեր խնդրում էր կարդալ իր «տեղափոխության պատմությունը»։ Նրան պետք չէր, որ պատմությունը փոխվեր։ Նրան պետք էր կրկնությունը՝ հուսալի հավաստիացումը, որ կերպարը (ինքը) հաղթահարեց ամեն ինչ և վերջում ամեն ինչ լավ ավարտվեց։ Յուրաքանչյուր վերընթերցում ինքնահանգստացման մի փոքրիկ գործողություն էր, երջանիկ ավարտը փորձարկելու միջոց, մինչև նա հավատաց, որ դա կարող է վերաբերել նաև իր իրական կյանքին։
Երբ ինչ-որ մեկը հիվանդանում է
Ընտանիքում հիվանդությունը ազդում է բոլորի վրա, ներառյալ երեխաների, ովքեր գուցե լիովին չեն հասկանում, թե ինչ է կատարվում, բայց անպայման զգում են մթնոլորտի փոփոխությունը։ Երբ ծնողը, քույրը, եղբայրը կամ տատիկը/պապիկը հիվանդանում են, տնային տնտեսությունը փոխվում է։ Առօրյան խախտվում է։ Զրույցները դառնում են ավելի լուռ։ Անհանգստությունը լցնում է այն տարածքները, որտեղ նախկինում ծիծաղ էր։ Երեխաները հաճախ իրենց են մեղադրում այն բաների համար, որոնք չեն կարող վերահսկել, կամ նրանք ստեղծում են երևակայական բացատրություններ այն մասին, թե ինչ է կատարվում, քանի որ իրական բացատրությունը նրանց չի տրվել այնպես, որ նրանք կարողանան հասկանալ։ Պատմությունները կարող են օգնել կամրջել այդ բացը։ Անհատականացված պատմությունները մի կերպարի մասին, ով ունի հիվանդ սիրելի մեկը, և ով սովորում է, որ դա իր մեղքը չէ, որ նա դեռ կարող է օգնել՝ լինելով բարի և քաջ, որ իր շրջապատի մարդիկ անում են ամեն ինչ, ինչ կարող են, երեխաներին տալիս են պատում, որին կարող են կառչել։ Դա իրավիճակը ավելի լավը չի դարձնի, բայց կարող է այն դարձնել ավելի քիչ շփոթեցնող և ավելի քիչ միայնակ։ Որոշ ընտանիքներ օգտագործել են Fable-ը՝ ստեղծելու պատմություններ, որտեղ գլխավոր հերոսը այցելում է հիվանդանոց և իմանում, որ հիվանդանոցները այն վայրերն են, որտեղ մարդիկ գնում են ապաքինվելու համար։ Մյուսները ստեղծել են պատմություններ մի կերպարի մասին, ով հոգ է տանում հիվանդ ընտանի կենդանու մասին՝ օգտագործելով կենդանու փոխաբերությունը՝ հիվանդ ընտանիքի անդամի մասին զգացմունքները մշակելու համար։ Արհեստական բանականության կողմից ստեղծված պատմությունների գեղեցկությունն այն է, որ դուք կարող եք ուղղորդել պատումը՝ համապատասխանեցնելու ձեր կոնկրետ իրավիճակին՝ այնքան ուղղակի կամ փոխաբերական, որքան ձեր երեխային անհրաժեշտ է։ Մանկական հոգեբանը, ում հետ մենք զրուցել ենք, նշեց, որ արտաքինացումը՝ դժվար զգացմունքները կերպարի կամ պատմության մեջ դնելը, երեխաների համար ամենաարդյունավետ թերապևտիկ տեխնիկաներից մեկն է։ «Երբ երեխան կարդում է մի կերպարի մասին, ով զգում է այնպես, ինչպես ինքը», - ասաց նա մեզ, - «դա նորմալացնում է հույզը։ Նրանք մտածում են՝ եթե այս կերպարը կարող է վախենալ և միևնույն է լինել հերոս, գուցե ես էլ կարող եմ»։
Վիշտ, կորուստ և պատմություններ, որոնք պահում են մեզ
Սա գրելու ամենադժվար բաժինն է, և այն հատվածն է, որի ճշգրտության համար մենք ամենաշատն ենք անհանգստանում։ Երբ ընտանիքը բախվում է մահվան՝ տատիկի կամ պապիկի, ընտանեկան ընկերոջ կամ ընտանի կենդանու կորստի, երեխաները բախվում են մի բանի, որը հստակ լուծում չունի։ Ավանդական իմաստով «երջանիկ ավարտ» չկա։ Այն մարդը կամ կենդանին, որին նրանք սիրում էին, չի վերադառնալու, և ոչ մի պատմություն չի կարող փոխել դա։ Բայց պատմությունները կարող են այլ բան անել։ Նրանք կարող են հարգել հիշատակը։ Նրանք կարող են վավերացնել վիշտը։ Եվ նրանք կարող են երեխային ցույց տալ, որ սեր տանելը հեռացած մարդու հանդեպ ոչ միայն նորմալ է, այլև քաջության մի տեսակ է։ Ընտանիքները ստեղծել են Fable պատմություններ, որտեղ գլխավոր հերոսը հիշում է ինչ-որ հատուկ մարդու։ Պատմություններ, որտեղ հերոսը ծառ է տնկում ինչ-որ մեկի պատվին և հետևում, թե ինչպես է այն աճում։ Պատմություններ, որտեղ հերոսը գտնում է կարոտած մարդուց մնացած նամակ և հասկանում, որ սերը դեռ կա, թեև մարդն այլևս չկա։ Պատմություններ, որտեղ հերոսը խոսում է երկնքի աստղի հետ և հավատում, այն կախարդական ձևով, որով հավատում են երեխաները, որ ինչ-որ մեկը լսում է իրեն։ Այս պատմությունները չեն փորձում բուժել վիշտը։ Նրանք պարզապես կիսում են այն։ Նրանք պատումի և նկարազարդումների միջոցով ասում են. «այն, ինչ զգում ես, իրական է, և դու մենակ չես դրանում, իսկ սերը, որ կրում ես քեզ հետ, ամենակարևոր մասն է»։ Մի ընտանիք մեզ պատմեց, որ իրենց շան մահից հետո ստեղծել են մի պատմություն, որտեղ իրենց դստեր հերոսը վերջին անգամ արկածախնդրության է մեկնում մի շան հետ, որը նման է իրենց շանը։ Նրանք միասին կարդացին այն և միասին լաց եղան, իսկ դուստրը խնդրեց տպագիր գիրքը պահել իր մահճակալի կողքին։ Այն դարձավ նրա սգի գործընթացի մի մասը՝ շոշափելի մի առարկա, որը պահում էր հիշողությունը պատմվածքի տեսքով։ Մենք սա կիսում ենք ոչ թե նրա համար, որ ասենք, թե պատմվածքը կարող է փոխարինել մասնագիտական աջակցությանը, երբ ընտանիքներին դա անհրաժեշտ է, այլ որպեսզի ընդունենք, որ պատմությունները միշտ եղել են կորուստը հաղթահարելու մարդկային ուղիներից մեկը։ Fable-ը պարզապես այդ պատմությունը դարձնում է անձնական։

Շատ երեխաների համար սոցիալական մարտահրավերները նույնքան հսկայական են թվում, որքան մեծահասակների կողմից դժվար ճանաչված կյանքի մեծ իրադարձությունները։ Նոր դպրոց սկսելը։ Նոր երեխա լինելը։ Ոչ բարյացակամ ընկերոջ հետ գործ ունենալը։ Դուրս մնալու զգացումը։ Հարմարվելու համար պայքարելը։ Այս փորձառությունները ձևավորում են այն, թե ինչպես են երեխաները տեսնում իրենց, և նրանց շուրջ կառուցված պատմությունները չափազանց կարևոր են։ Երեխան, ով ինքն իրեն ասում է «Ես այնպիսի մարդ եմ, որին ոչ ոք չի սիրում», պատմություն է կառուցում, պարզապես ոչ օգտակար։ Անհատականացված պատմությունները կարող են այլընտրանքային պատմություն առաջարկել։ Երբ երեխան կարդում է մի պատմություն, որտեղ իր կերպարը (ով նման է իրեն, կրում է իր անունը, ունի իր անհատականությունը) նյարդայնացած մտնում է նոր դասարան և աստիճանաբար ընկերանում, դա սերմ է ցանում։ Դա չի երաշխավորում, որ իրական փորձառությունը նույն կերպ կընթանա, բայց երեխային տալիս է ձևանմուշ, թե ինչպես դա կարող է լինել։ Մի հնարավորություն, որին նրանք կարող են հավատալ, քանի որ արդեն «տեսել» են, որ դա տեղի է ունեցել՝ իրենց հետ, պատմության մեջ։ Որոշ ընտանիքներ այս պատմությունները ստեղծում են նախաձեռնողաբար՝ նոր դպրոցի առաջին օրվանից առաջ։ Մյուսներն օգտագործում են դրանք ռեակտիվ կերպով՝ դժվար օրվանից հետո, որպես տեղի ունեցածը մշակելու և ավելի լավ վաղվա օր պատկերացնելու միջոց։ Երկու մոտեցումներն էլ արժեք ունեն։ Գլխավորն այն է, որ պատմությունը չի անտեսում դժվարությունը։ Դժվար անցումների համար լավագույն պատմությունները նախ ընդունում են դժվար զգացմունքները։ «Դա վախենալու էր»։ «Նա ոչ ոքի չէր ճանաչում»։ «Ճաշարանը մեծ, աղմկոտ և միայնակ էր թվում»։ Սկսելով երեխայի զգացած ճշմարտությունից, այնուհետև կառուցելով դեպի հուսադրող մի բան, շատ ավելի արդյունավետ է, քան ուրախ տեղից սկսելը և ձևացնելը, թե վախ գոյություն չունի։ Երեխաները գիտեն, երբ իրենց վերաբերվում են վերևից։ Նրանք նաև գիտեն, երբ իրենց տեսնում են։ Մի պատմություն, որն ասում է «Ես գիտեմ, որ սա դժվար է, և ահա քո մի տարբերակը, որը հաղթահարում է դա»՝ դա նշանակում է տեսնված լինել։
Պատմությունների և հուզական կայունության գիտությունը
Այն գաղափարը, որ պատմությունները օգնում են մեզ հաղթահարել բարդ հույզերը, ոչ միայն ինտուիտիվ է, այլև հիմնավորված է հետազոտությունների մեծ բազայով։ Բիբլիոթերապիան՝ գրքերի միջոցով մարդկանց հուզական դժվարությունները հաղթահարելուն օգնելու պրակտիկան, լայնորեն ուսումնասիրվել է մանկական հոգեբանության մեջ։ Child Development և Journal of Clinical Child Psychology ամսագրերում հրապարակված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն երեխաները, որոնք կարդում են իրենց նման մարտահրավերների բախվող հերոսների մասին պատմություններ, ցուցաբերում են նվազած անհանգստություն, բարելավված հուզական բառապաշար և հաղթահարման ավելի մեծ վստահություն։ Մեխանիզմը մի բան է, որը հոգեբաններն անվանում են «նարատիվ տեղափոխում»։ Երբ մենք կլանված ենք պատմությամբ, մասամբ ստանձնում ենք կերպարների հեռանկարներն ու հույզերը։ Անհատականացված պատմություն կարդացող երեխայի համար, որտեղ նա հանդիսանում է կերպարը, այս ազդեցությունն ուժեղանում է։ Նրանք ոչ միայն համակրում են հերոսին, այլև հենց իրենք են հերոսը։ Կերպարի կատարած քաջարի ընտրությունները թվում են որպես իրենց սեփական քաջարի ընտրությունները։ Գոյություն ունի նաև «հուզական փորձի» հայեցակարգը։ Ճիշտ այնպես, ինչպես մարզիկները մրցումից առաջ պատկերացնում են հաջող ելույթները, երեխաները, որոնք կարդում են դժվարին իրավիճակներ հաղթահարելու մասին պատմություններ, մտովի փորձարկում են այդ իրավիճակները։ Երբ նրանք բախվում են իրական մարտահրավերին՝ նոր դպրոցում առաջին օրը, հիվանդանոց այցելությունը, տեղափոխությունը, նրանք արդեն փորձարկել են այն պատմության անվտանգ տարածքում։ Անհատականացումն ուժեղացնում է այս բոլոր ազդեցությունները։ Սասեքսի համալսարանի հետազոտությունը պարզել է, որ երեխաները ցուցաբերել են զգալիորեն ավելի բարձր ներգրավվածություն և հուզական նույնականացում այն պատմությունների հետ, որոնցում կերպարները կիսում են իրենց անունը և ֆիզիկական բնութագրերը։ Պատմությունը թվում է ավելի տեղին, ավելի իրական և ավելի կիրառելի իրենց սեփական կյանքի համար։ Սա չի նշանակում, որ պատմվածքների գիրքը փոխարինում է մասնագիտական օգնությանը, երբ ընտանիքներին դա անհրաժեշտ է։ Բայց դա նշանակում է, որ այն բնազդը, որ շատ ընտանիքներ ունեն՝ դժվարին ժամանակներում դիմել պատմությանը, հիմնավորված է իրական գիտությամբ։ Պատմությունները ոչ միայն մխիթարող են։ Դրանք գործնականում օգտակար են հուզական կայունություն կառուցելու համար։
Պատմությունների ստեղծում դժվարին ժամանակների համար. գործնական խորհուրդներ
Եթե ձեր ընտանիքը դժվարին իրավիճակում է, և ցանկանում եք փորձել օգտագործել անհատականացված պատմությունները որպես մխիթարության և հոգեբանական մշակման գործիք, ահա մի քանի գործնական առաջարկներ ընտանիքներից և երեխաների զարգացման փորձագետներից։ Անկեղծ եղեք պատումի մեջ։ Մի ստեղծեք պատմություններ, որոնք ձևացնում են, թե դժվարին իրավիճակը դժվար չէ։ Եթե տեղափոխվում եք, թույլ տվեք կերպարին տխրել հեռանալու համար։ Եթե ինչ-որ մեկը հիվանդ է, թույլ տվեք կերպարին անհանգստանալ։ Երեխաները վստահում են այն պատմություններին, որոնք արտացոլում են իրենց իրական զգացմունքները։ Հույսը գալիս է պատումի ավելի ուշ հատվածում, երբ ճշմարտությունը հարգված է լինում։ Թույլ տվեք երեխային առաջնորդել վերընթերցումը։ Եթե նրանք ուզում են նույն պատմությունը լսել ամեն գիշեր մեկ ամիս շարունակ, թույլ տվեք։ Կրկնությունը այն է, թե ինչպես են երեխաները մշակում տեղեկատվությունը։ Յուրաքանչյուր ընթերցում բացահայտում է ըմբռնման և մխիթարության ևս մեկ շերտ։ Մի ստիպեք նրանց անցնել նոր պատմության, քանի դեռ պատրաստ չեն։ Օգտագործեք պատմությունը որպես զրույց սկսելու միջոց, ոչ թե դասախոսություն։ Միասին կարդալուց հետո տվեք բաց հարցեր։ «Ինչպե՞ս ես կարծում, ի՞նչ զգաց կերպարը, երբ դա տեղի ունեցավ»։ «Դու ի՞նչ կանեիր»։ «Ո՞րն էր քո սիրելի հատվածը»։ Թույլ տվեք երեխային առաջնորդել զրույցը։ Երբեմն նրանք խորը կապեր կստեղծեն իրենց կյանքի հետ։ Երբեմն նրանք պարզապես կխոսեն նկարազարդումների մասին։ Երկուսն էլ լավ է։ Ստեղծեք բազմաթիվ պատմություններ տարբեր փուլերի համար։ Մի ընտանիք, որն անցնում է երկարատև անցումային շրջանով՝ երկարատև հիվանդություն, բարդ տեղափոխություն, դժվար ուսումնական տարի, կարող է օգտվել պատմությունների շարքից, որոնք զարգանում են իրավիճակի զարգացմանը զուգընթաց։ Առաջին պատմությունը կարող է լինել դժվար սկզբի մասին։ Ավելի ուշ պատմությունները կարող են արտացոլել առաջընթացը, նոր ընկերությունները կամ աճող ուժը։ Մտածեք պատմությունը տպելու մասին։ Դժվար ժամանակներում ֆիզիկական գիրքն ունի ինչ-որ յուրահատուկ բան։ Այն կարելի է պահել։ Այն կարելի է կրել։ Այն կարող է դրվել ուսապարկի մեջ դպրոց գնալիս կամ դրվել գիշերային սեղանիկին որպես լուռ հանգստացում։ Թվային պատմությունները հրաշալի են, բայց տպագիր գիրքը դառնում է մխիթարության շոշափելի առարկա, որին երեխաները հաճախ ուժեղ կապվածություն են ցուցաբերում։ Եվ վերջապես, հիշեք, որ դուք իմաստալից բան եք անում պարզապես պատմությունը ստեղծելով։ Բուն գործողությունը՝ մտածելը ձեր երեխայի փորձառության մասին, պատում կազմելը, որը հարգում է նրանց զգացմունքները, և նրանց հետ նստելը, երբ նրանք կարդում են այն, հաղորդում է սեր և ուշադրություն այնպիսի ձևով, որը խորապես կարևոր է, հատկապես այն ժամանակներում, երբ մնացած ամեն ինչ անորոշ է թվում։
Հաճախակի տրվող հարցեր
Կարո՞ղ են պատմվածքների հավելվածներն օգնել երեխաներին դժվարին ժամանակներում:
Պատմությունները տրամադրում են հուզական հեռավորություն, որը դժվար թեմաները դարձնում է մատչելի: Երեխան գուցե չկարողանա ուղղակիորեն քննարկել այն, ինչ զգում է, բայց նա կարող է շփվել մի կերպարի հետ, որը նմանատիպ բան է անցնում: Անհատականացված պատմությունները, որտեղ երեխան հերոսն է, կարող են հատկապես հզոր լինել ճկունություն կառուցելու համար:
Ինչպե՞ս օգտագործել պատմությունները երեխայիս անհանգստությանը օգնելու համար
Ստեղծեք պատմություններ, որտեղ ձեր երեխայի կերպարը հաջողությամբ հաղթահարում է այն իրավիճակները, որոնք նրա մոտ անհանգստություն են առաջացնում։ Դպրոցում քաջ լինելու, նոր ընկեր ձեռք բերելու կամ վախեցնող իրավիճակը հաղթահարելու մասին պատմությունը նրանց մտավոր փորձ է տալիս և ցույց է տալիս, որ նրանք կարող են լինել իրենց սեփական մարտահրավերների հերոսը։
Արդյո՞ք տեղին է երեխաների համար լուրջ թեմաներով պատմություններ ստեղծելը։
Այո՛, երբ արվում է խնամքով։ Պահպանեք տոնը ջերմ և հուսադրող։ Կենտրոնացեք կերպարի՝ մխիթարություն, քաջություն կամ կապ գտնելու վրա, այլ ոչ թե հենց դժվարության վրա։ Նպատակը հանգստացնելն ու ճկունություն զարգացնելն է, այլ ոչ թե վերատրավմատիզացիան։



