ការយល់ចិត្តត្រូវបានរៀន មិនមែនពីកំណើត
មានការយល់ច្រឡំទូទៅមួយថា ការយល់ចិត្តគឺជាអ្វីដែលអ្នកមានតាំងពីកំណើត - ថាកុមារខ្លះមានការយល់ចិត្តពីធម្មជាតិ ហើយខ្លះទៀតមិនមាន។ ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញរឿងខុសគ្នាទាំងស្រុង។ ខណៈពេលដែលសមត្ថភាពក្នុងការយល់ចិត្តគឺជាអ្វីដែលមានពីកំណើត (មនុស្សត្រូវបានបង្កើតមកសម្រាប់ការតភ្ជាប់សង្គម) ជំនាញនៃការយល់ចិត្ត - សមត្ថភាពក្នុងការទទួលស្គាល់ យល់ និងឆ្លើយតបទៅនឹងអារម្មណ៍របស់អ្នកដទៃ - គឺជាអ្វីដែលត្រូវរៀន។ វាវិវត្តតាមរយៈការអនុវត្ត ការធ្វើជាគំរូ និងបទពិសោធន៍។ ហើយបទពិសោធន៍ដែលកសាងការយល់ចិត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពបំផុត យោងតាមការស្រាវជ្រាវដែលកំពុងកើនឡើង គឺរឿងនិទាន។
គម្រោង Making Caring Common របស់ Harvard ដែលជាគំនិតផ្តួចផ្តើមស្រាវជ្រាវដ៏ទូលំទូលាយបំផុតមួយស្តីពីការចិញ្ចឹមកូនដែលមានសីលធម៌ និងការអាណិតអាសូរ បានកំណត់ការរៀនសូត្រតាមរឿងរ៉ាវជាស្នូលនៃការអភិវឌ្ឍន៍ការអាណិតអាសូរជាប្រចាំ។ ការស្រាវជ្រាវរបស់ពួកគេបង្ហាញថា កុមារដែលចូលរួមជាមួយរឿងរ៉ាវជាប្រចាំ - ជាពិសេសរឿងរ៉ាវដែលបង្ហាញពីទស្សនៈចម្រុះ និងបញ្ហាអារម្មណ៍ - បង្ហាញពីពិន្ទុការអាណិតអាសូរខ្ពស់ជាងការវាស់វែងជាងកុមារដែលមិនបានចូលរួម។ មិនមែនខ្ពស់បន្តិចទេ។ ខ្ពស់ជាងយ៉ាងខ្លាំង។
តើមានអ្វីកើតឡើងក្នុងខួរក្បាល នៅពេលយើងឮរឿងមួយ?
Neuroscience has given us a remarkable window into why stories are so effective at building empathy. When we listen to a story, our brains don't just process language. They simulate the experience being described. If a character climbs a mountain, our motor cortex activates. If a character smells flowers, our sensory cortex fires. And crucially, if a character feels sad, scared, or joyful, our emotional centers respond as if we ourselves were feeling those emotions.
បាតុភូតនេះ ដែលពេលខ្លះហៅថា ការភ្ជាប់សរសៃប្រសាទ ឬការដឹកជញ្ជូនរឿងរ៉ាវ មានន័យថារឿងរ៉ាវគឺជាឧបករណ៍ពិសោធន៍ការយល់ចិត្ត។ រាល់ពេលដែលកុមារឮរឿងមួយ ពួកគេកំពុងអនុវត្តសកម្មភាពនៃការមានអារម្មណ៍ដូចអ្នកដទៃ។ ពួកគេកំពុងហាត់ប្រាណផ្លូវសរសៃប្រសាទដូចគ្នាដែលពួកគេនឹងប្រើនៅពេលពួកគេជួបមនុស្សពិតដែលមានអារម្មណ៍ពិតក្នុងស្ថានភាពពិត។ រឿងនេះគឺជាកន្លែងហាត់សមសម្រាប់ប្រតិកម្មយល់ចិត្តដែលពួកគេនឹងត្រូវការពេញមួយជីវិតរបស់ពួកគេ។
ការសិក្សាមួយក្នុងឆ្នាំ 2018 ពីនាយកដ្ឋានចិត្តវិទ្យាអនុវត្តនិងការអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សនៃសាកលវិទ្យាល័យតូរอนតូបានរកឃើញថាកុមារដែលត្រូវបានអានរឿងប្រឌិតជាទៀងទាត់បានបង្ហាញលទ្ធផលខ្ពស់ជាងការវាស់វែងលើកិច្ចការទ្រឹស្តីចិត្ត - សមត្ថភាពក្នុងការយល់ថាមនុស្សដទៃទៀតមានគំនិតជំនឿនិងអារម្មណ៍ដែលខុសពីពួកគេ។ នេះជាមូលដ្ឋាននៃការយល់ចិត្ត ហើយវាត្រូវបានពង្រឹងដោយគ្រាន់តែការទទួលរឿងប្រឌិត។ មិនមែនការបណ្តុះបណ្តាលពិសេសទេ។ មិនមែនការព្យាបាលទេ។ គ្រាន់តែរឿងប៉ុណ្ណោះ។

នៅពេលដែលកុមារឮរឿងរ៉ាវ ខួរក្បាលរបស់ពួកគេមិនត្រឹមតែទទួលយកពាក្យដោយអកម្មប៉ុណ្ណោះទេ។ ពួកគេធ្វើត្រាប់តាមបទពិសោធន៍របស់តួអង្គយ៉ាងសកម្ម - បាញ់តំបន់អារម្មណ៍ អារម្មណ៍ និងម៉ូទ័រ ដូចជាកុមារកំពុងរស់នៅក្នុងរឿងនោះដោយខ្លួនឯង។ ការធ្វើត្រាប់តាមសរសៃប្រសាទនេះគឺជាយន្តការជីវសាស្រ្តនៅពីក្រោយការកសាងការអាណិតអាសូរតាមរយៈរឿងរ៉ាវ។
ប្រភេទនៃការយល់ចិត្តទាំងបី (និងរបៀបដែលរឿងបង្កើតទាំងបី)
អ្នកចិត្តសាស្រ្តជាទូទៅកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទនៃ ការអាណិតអាសូរ ចំនួនបីប្រភេទ៖ ការអាណិតអាសូរតាមការយល់ដឹង (ការយល់ពីអ្វីដែលអ្នកដទៃកំពុងគិត) ការអាណិតអាសូរតាមអារម្មណ៍ (ការមានអារម្មណ៍ដូចអ្នកដទៃ) និងការអាណិតអាសូរដោយក្តីមេត្តា (ការត្រូវបានជំរុញឱ្យចាត់វិធានការជួយនរណាម្នាក់) ។ អន្តរាគមន៍ភាគច្រើនផ្តោតលើមួយក្នុងចំណោមទាំងនេះ។ រឿងរ៉ាវ កសាងទាំងបីក្នុងពេលតែមួយយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។
ការយល់ចិត្តផ្នែកការយល់ដឹងរីកចម្រើន នៅពេលកុមារតាមដានគំនិត និងការលើកទឹកចិត្តរបស់តួអង្គដែលមានទស្សនៈខុសពីពួកគេ។ ហេតុអ្វីបានជាតួអង្គធ្វើការជ្រើសរើសនោះ? តើពួកគេកំពុងគិតអ្វី? តើពួកគេមិនដឹងអ្វីដែលអ្នកអានដឹង? ទាំងនេះគឺជាលំហាត់ទ្រឹស្តីនៃចិត្តដែលបានបញ្ចូលទៅក្នុងរឿងដោយធម្មជាតិ។ ការយល់ចិត្តផ្នែកអារម្មណ៍រីកចម្រើនតាមរយៈការភ្ជាប់សរសៃប្រសាទដែលយើងបានពិភាក្សា – មានអារម្មណ៍ថាអារម្មណ៍របស់តួអង្គរួមជាមួយពួកគេ។ ហើយការយល់ចិត្តដោយក្តីអាណិតរីកចម្រើន នៅពេលដែលរឿងបង្ហាញពីស្ថានភាពដែលតួអង្គត្រូវការជំនួយ ហើយតួអង្គសំខាន់ជ្រើសរើសធ្វើសកម្មភាព។ កុមារដែលកំណត់អត្តសញ្ញាណជាមួយតួអង្គសំខាន់ កំពុងហាត់សមនូវការជំរុញចិត្តឱ្យជួយ។
Why Personalized Stories Amplify the Effect
នេះជាកន្លែងដែលការស្រាវជ្រាវកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្វីដែលយើងធ្វើនៅ Fable។ ប្រសិទ្ធភាពនៃការកសាងការយល់ចិត្តនៃរឿងរ៉ាវត្រូវបានទាក់ទងដោយផ្ទាល់ជាមួយនឹងរបៀបដែលអ្នកអានកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជាមួយនឹងតួអង្គសំខាន់។ កាន់តែច្រើនដែលកុមារឃើញខ្លួនឯងនៅក្នុងតួអង្គសំខាន់ កាន់តែខ្លាំងពួកគេក្លែងធ្វើបទពិសោធន៍របស់តួអង្គ ហើយកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពនៃយន្តការកសាងការយល់ចិត្តដំណើរការ។
個性化故事, 孩子名字、外貌和現實生活背景融入敘事的故事, 與主角產生最強烈的認同感。當您的孩子看到一個看起來像他們、名字相同、面臨類似情況的角色時,讀者與角色的心理距離基本上就消失了。他們不是在觀看別人處理同理心挑戰。他們自己正在處理它。
នេះមានន័យថា នៅពេលដែលរឿងផ្ទាល់ខ្លួនបង្ហាញតួអង្គដែលជួបនរណាម្នាក់ដែលខុសប្លែកពីគេ ឯកា ភ័យខ្លាច ឬត្រូវការជំនួយ កូននោះនឹងដោះស្រាយបទពិសោធន៍នោះក្នុងកម្រិតមួយដែលជ្រៅជាងអ្វីដែលពួកគេនឹងមានជាមួយតួអង្គទូទៅ។ មេរៀនអំពីការអាណិតអាសូរ មិនមែនជាអ្វីដែលពួកគេសង្កេតឃើញទេ - វាជាអ្វីដែលពួកគេបានជួបប្រទះ។ ហើយគុណភាពនៃការជួបប្រទះនោះហើយជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យមេរៀននោះនៅតែមាន។
វិធីជាក់ស្តែងក្នុងការប្រើប្រាស់រឿងដើម្បីកសាងការយល់ចិត្ត
ការស្រាវជ្រាវបានណែនាំពីវិធីសាស្រ្តជាច្រើនដែលបង្កើនសក្តានុពលក្នុងការកសាងការអាណិតអាសូរនៃការនិទានរឿង។ ទីមួយ ជ្រើសរើសរឿងដែលបង្ហាញពីទស្សនៈចម្រុះ - តួអង្គពីផ្ទៃខាងក្រោយខុសគ្នា ជាមួយនឹងសមត្ថភាពខុសគ្នា ប្រឈមនឹងបញ្ហាខុសគ្នា។ ការទទួលរងនូវទស្សនៈចម្រុះគឺជា predictor ដ៏រឹងមាំបំផុតមួយនៃការអភិវឌ្ឍការអាណិតអាសូរ។ ទីពីរ ផ្អាកក្នុងអំឡុងពេលរឿងដើម្បីសួរសំណួរអំពីការទទួលយកទស្សនៈ៖ “តើអ្នកគិតថាតួអង្គនោះកំពុងមានអារម្មណ៍យ៉ាងណាឥឡូវនេះ?” “ហេតុអ្វីបានជាអ្នកគិតថាពួកគេធ្វើបែបនោះ?” “តើអ្នកនឹងធ្វើអ្វីប្រសិនបើអ្នកនៅក្នុងស្ថានភាពនោះ?” សំណួរទាំងនេះធ្វើឱ្យការយល់ដឹងផ្នែកចិត្តវិទ្យាសកម្ម និងធ្វើឱ្យការចូលរួមរបស់កូនកាន់តែស៊ីជម្រៅជាមួយនឹងពិភពអារម្មណ៍របស់តួអង្គ។
ទីបី សូមបង្កើតរឿងដែលដោះស្រាយដោយផ្ទាល់នូវបញ្ហាប្រឈមផ្នែកអារម្មណ៍ដែលកូនរបស់អ្នកកំពុងជួបប្រទះ។ ប្រសិនបើកូនរបស់អ្នកកំពុងតស៊ូដើម្បីយល់ថាហេតុអ្វីបានជាមិត្តរួមថ្នាក់មានអាកប្បកិរិយាបែបនេះ សូមបង្កើតរឿងដែលស្វែងយល់ពីស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាពីមុំជាច្រើន។ ជាមួយ Fable អ្នកអាចស្នើសុំអ្វីមួយដូចជា៖ "រឿងអំពី [ឈ្មោះកូន] ដែលរកឃើញថាក្មេងដែលតែងតែខឹងនៅសាលាកំពុងជួបប្រទះនឹងអ្វីមួយដែលពិបាកនៅផ្ទះ ហើយរៀនថាអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សមិនតែងតែបង្ហាញពីអ្វីដែលពួកគេកំពុងមានអារម្មណ៍នៅខាងក្នុង។" រឿងដែលមានគោលដៅទាំងនេះប្រែក្លាយគំនិតអភិជនដែលជាគំនិតអរូបីទៅជាបទពិសោធន៍ជាក់ស្តែងផ្ទាល់ខ្លួន។

ការស្រាវជ្រាវពីសាកលវិទ្យាល័យ Harvard និងសាកលវិទ្យាល័យ Toronto ទាំងពីរសង្កត់ធ្ងន់ថារឿងដែលមានទស្សនៈ និងតួអង្គចម្រុះមានឥទ្ធិពលជាពិសេសក្នុងការអភិវឌ្ឍការយល់ចិត្ត។ នៅពេលដែលកុមារជួបប្រទះរឿងរ៉ាវពីទស្សនៈដែលខុសពីខ្លួនគេជាប្រចាំ ពួកគេបង្កើតភាពបត់បែនផ្នែកការយល់ដឹងដែលជាមូលដ្ឋាននៃការឆ្លើយតបដោយការយល់ចិត្តក្នុងពិភពពិត។
លទ្ធផលនៃការបង្កើតដោយយកចិត្តទុកដាក់របស់សាកលវិទ្យាល័យ Harvard
គម្រោង Making Caring Common របស់ Harvard ដែលដឹកនាំដោយអ្នកចិត្តវិទ្យា Richard Weissbourd បានចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំសិក្សាពីរបៀបដែលកុមារបង្កើតការអាណិតអាសូរ និងអ្វីដែលឪពុកម្តាយអាចធ្វើបានដើម្បីគាំទ្រការអភិវឌ្ឍន៍នោះ។ ការរកឃើញរបស់ពួកគេតែងតែចង្អុលបង្ហាញពីការនិទានរឿងជាយន្តការចម្បង។ ជាពិសេស ពួកគេណែនាំឱ្យឪពុកម្តាយធ្វើឱ្យពេលវេលានៃការនិទានរឿងជាការអនុវត្តជាប្រចាំ ប្រើរឿងរ៉ាវជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់ការសន្ទនាអំពីអារម្មណ៍ និងទស្សនៈ ហើយស្វែងរករឿងរ៉ាវដែលបង្ហាញពីតួអង្គដែលកំពុងដោះស្រាយបញ្ហាសីលធម៌។
ការរកឃើញដ៏គួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតមួយរបស់ពួកគេគឺថាការអាណិតអាសូរមិនមែនជាលក្ខណៈថេរទេ ប៉ុន្តែជាជំនាញដែលពង្រឹងឬថយចុះដោយផ្អែកលើការអនុវត្ត។ កុមារដែលចូលរួមក្នុងសកម្មភាពការយកទស្សនៈជាប្រចាំ - ហើយរឿងនានាគឺជាទម្រង់ធម្មជាតិបំផុតនិងរីករាយបំផុតនៃការយកទស្សនៈ - បង្កើតសមត្ថភាពអាណិតអាសូរកាន់តែខ្លាំងឡើងតាមពេលវេលា។ ផ្ទុយទៅវិញ កុមារដែលជួបប្រទះទស្សនៈចម្រុះឬរឿងអារម្មណ៍កម្រអាចជួបការលំបាកជាមួយនឹងការអាណិតអាសូរទោះបីជាពួកគេបង្ហាញសក្តានុពលអាណិតអាសូរដំបូងក៏ដោយ។ ការបញ្ជាក់គឺច្បាស់ណាស់៖ ការប៉ះពាល់ជាប្រចាំជាមួយរឿងចម្រុះនិងសម្បូរបែបខាងអារម្មណ៍គឺជារឿងមួយដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតដែលឪពុកម្តាយអាចធ្វើបានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍការអាណិតអាសូររបស់កូនពួកគេ។
ការកសាងបណ្ណាល័យនៃការយល់ចិត្ត
វិធីសាស្រ្តមួយដែលស្របតាមការស្រាវជ្រាវបានយ៉ាងល្អគឺការបង្កើតអ្វីដែលខ្ញុំគិតថាជា "បណ្ណាល័យនៃភាពអាណិតអាសូរ" - ការប្រមូលរឿងដែលគ្របដណ្តប់លើភាពយន្ត និងស្ថានភាពសង្គមជាច្រើន។ ជាមួយនឹង Fable អ្នកអាចបង្កើតរឿងដែលដោះស្រាយបញ្ហាអាណិតអាសូរជាក់លាក់៖ ការយល់ដឹងអំពីពិការភាព ការដោះស្រាយភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌ ការដោះស្រាយការបាត់បង់ ការគាំទ្រមិត្តម្នាក់ក្នុងអំឡុងពេលដ៏លំបាក ការឈរឡើងដើម្បីនរណាម្នាក់ដែលត្រូវបានគេប្រព្រឹត្តមិនត្រឹមត្រូវ។ រឿងនីមួយៗក្លាយជាចំណុចយោងដែលអ្នកអាចត្រលប់ទៅវិញនៅពេលដែលស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាកើតឡើងក្នុងជីវិតពិតរបស់កូនអ្នក។
ភាពស្រស់ស្អាតនៃការនិទានរឿងផ្ទាល់ខ្លួនគឺអ្នកអាចបង្កើតរឿងដែលកូនអ្នកត្រូវការយ៉ាងពិតប្រាកដនៅពេលដែលពួកគេត្រូវការវា។ សៀវភៅប្រពៃណីគឺអស្ចារ្យប៉ុន្តែវាជាសៀវភៅដែលមិនផ្លាស់ប្តូរ។ ពួកវាមិនអាចដោះស្រាយបាននូវអន្តរកម្មសង្គមជាក់លាក់ក្នុងថ្នាក់រៀនរបស់កូនអ្នកឬបញ្ហាអារម្មណ៍ជាក់លាក់ដែលពួកគេកំពុងឆ្លងកាត់ក្នុងសប្តាហ៍នេះទេ។ ការនិទានរឿងផ្ទាល់ខ្លួនដែលជំរុញដោយ AI អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកបង្កើតរឿងដែលត្រូវបានកែតម្រូវយ៉ាងត្រឹមត្រូវទៅនឹងគែមនៃការរីកចម្រើនខាងអារម្មណ៍របស់កូនអ្នក។ ភាពជាក់លាក់នោះហើយជាអ្វីដែលការស្រាវជ្រាវបានណែនាំធ្វើឱ្យមានភាពខុសគ្នារវាងរឿងដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍និងរឿងដែលមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងពិតប្រាកដ។
ចាប់ផ្តើមនៅយប់នេះ។ បង្កើតរឿងដែលដាក់កូនរបស់អ្នកក្នុងស្បែកជើងរបស់អ្នកដទៃ។ សួរពួកគេថា តើតួអង្គមានអារម្មណ៍យ៉ាងណា។ មើលពួកគេបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាងរឿង និងជីវិតពិតរបស់ពួកគេ។ នោះគឺជាការយល់ចិត្តក្នុងសកម្មភាព - ហើយរឿងនីមួយៗបង្កើតសាច់ដុំឱ្យកាន់តែរឹងមាំបន្តិច។
Frequently Asked Questions
តើរឿងរ៉ាវកសាងការយល់ចិត្តក្នុងកុមារដោយរបៀបណា?
រឿងអនុញ្ញាតឱ្យកុមារចូលទៅក្នុងស្បែកជើងរបស់នរណាម្នាក់ដោយសុវត្ថិភាព។ នៅពេលដែលកុមារអានអំពីតួអង្គដែលមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច ត្រូវបានគេដកចេញ ឬរំភើប ខួរក្បាលរបស់ពួកគេធ្វើឱ្យសកម្មនូវគំរូអារម្មណ៍ស្រដៀងគ្នា។ តាមពេលវេលា នេះបង្កើតផ្លូវប្រសាទសម្រាប់ការយល់ចិត្តក្នុងជីវិតពិត និងភាពវៃឆ្លាតខាងអារម្មណ៍។
តើការប្ដូរតាមបំណងធ្វើឲ្យរឿងរ៉ាវមានប្រសិទ្ធភាពជាងមុនសម្រាប់ការកសាងការយល់ចិត្តទេ?
បាទ/ចាស។ នៅពេលដែលកុមារជាតួអង្គដែលបង្ហាញពីការអាណិតអាសូរក្នុងរឿង វាពង្រឹងអត្តសញ្ញាណរបស់ពួកគេថាជាមនុស្សដែលចិត្តល្អ និងយកចិត្តទុកដាក់។ វាផ្លាស់ប្តូរពី "តួអង្គនោះល្អ" ទៅ "ខ្ញុំល្អក្នុងរឿងនោះ" - ដែលជាសារដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាង។
តើមានរឿងល្អបំផុតសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនដែលចិត្តល្អទេ?
រឿងដែលតួអង្គសំខាន់ជួយនរណាម្នាក់ដែលខុសពីពួកគេ ដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី ឬយល់ពីអារម្មណ៍របស់តួអង្គផ្សេងទៀត។ រឿងផ្ទាល់ខ្លួនមានប្រសិទ្ធភាពជាពិសេសដោយសារតែកុមារអនុវត្តការយល់ចិត្តក្នុងនាមជាវីរបុរស មិនមែនជាអ្នកសង្កេតការណ៍អកម្មទេ។



